İçeriğe atla

Akademi › Sözlük › Likidasyon

Likidasyon nedir?

Teminatın bitmeye yaklaşınca borsanın pozisyonunu senin yerine zorla kapatması.

Likidasyon nedir? Kaldıraçlı bir işlemde zarar, pozisyona ayırdığın teminatı neredeyse bitirdiğinde borsanın pozisyonunu senin yerine zorla kapatmasıdır. Liq olmak ne demek? Tam olarak bu: fiyat likidasyon fiyatına geldi, pozisyonun kapatıldı ve o işleme ayırdığın teminat gitti. Sana sorulmaz, onay istenmez.

Kaldıraç kullandığında borsadan ödünç alarak teminatından büyük bir pozisyon açarsın. Fiyat aleyhine gittikçe zarar teminatından düşülür. Borsa kendi verdiği borcu korumak için teminatın sıfıra inmesini beklemez, belli bir seviyede pozisyonu kapatır. Kripto sohbetlerinde buna "liq olmak" ya da "likit olmak" denir.

Likidasyon fiyatı nasıl hesaplanır?

Kaba kural şu: fiyat girişten yaklaşık yüzde (100 ÷ kaldıraç) kadar aleyhine giderse likidasyon gelir. 10x'te bu yaklaşık %10, 25x'te yaklaşık %4, 100x'te yaklaşık %1 demek. Borsa teminatın tamamen bitmesini beklemediği için gerçek mesafe bundan biraz daha kısadır.

Borsanın teminatın tamamen bitmesini beklememesinin sebebi bakım marjini (sürdürme teminatı da denir): pozisyonu açık tutmak için elinde kalması gereken asgari teminat. Bakım marjini oranı borsaya, coine ve pozisyonun büyüklüğüne göre değişir. Yaygın basitleştirilmiş formül (izole marjin, ücretler hariç): long için likidasyon fiyatı ≈ giriş × (1 - 1/kaldıraç + bakım marjini oranı), short için ≈ giriş × (1 + 1/kaldıraç - bakım marjini oranı).

10x kaldıraçla sayısal örnek (izole marjin)

Aşağıdaki rakamlar yalnız hesabı göstermek için seçilmiş varsayımlar; gerçek bir fiyat ya da belirli bir borsanın oranı değil.

  • Teminat: 100 dolar, izole marjin. Yani bu pozisyonda riske giren para yalnız bu 100 dolar.
  • Kaldıraç: 10x. Pozisyon büyüklüğü 100 × 10 = 1.000 dolar.
  • Giriş fiyatı (varsayım): coin başına 50.000 dolar. 1.000 dolarlık pozisyon 1.000 ÷ 50.000 = 0,02 coin eder.
  • Bakım marjini oranı (varsayım): %0,5. Pozisyon değerinin %0,5'i yaklaşık 5 dolar; teminatın bunun altına inerse borsa pozisyonu kapatır.
  • Dayanabileceğin zarar: 100 - 5 = 95 dolar. 95 ÷ 1.000 = %9,5. Fiyat girişten yaklaşık %9,5 aleyhine giderse pozisyon kapanır.
  • Long için yaklaşık likidasyon fiyatı: 50.000 × (1 - 0,095) = 50.000 × 0,905 = 45.250 dolar. Kontrol: 0,02 coin × (50.000 - 45.250) = 95 dolar zarar.
  • Aynı işlemi short açsaydın: 50.000 × 1,095 = 54.750 dolar.
  • Not: Bu hesap yaklaşıktır. Bakım marjinini giriş anındaki pozisyon değerinden hesapladık, işlem ve fonlama ücretlerini saymadık. Gerçek likidasyon fiyatı borsaya, teminat tipine, ücretlere ve pozisyonun büyüklüğüne göre değişir; işlem açmadan önce borsanın gösterdiği likidasyon fiyatına bak.

Kendi rakamlarınla dene: likidasyon fiyatı hesaplayıcı

Gerçek hayatta nasıl olur?

Diyelim ki fiyatın yükseleceğinden eminsin ve 25x long açtın. Likidasyona %4'ten bile az mesafen var. Kriptoda fiyatın gün içinde birkaç yüzde oynaması olağan bir şey. Bir haber gelir, fiyat birkaç dakikalığına sert bir iğne atar ve pozisyonun kapanır. Bir saat sonra fiyat eski yerine, hatta beklediğin yere dönebilir; ama sen artık içeride değilsin.

Bir de zincirleme etki var: aynı fiyat bölgesinde çok sayıda pozisyon likit olunca borsa bunları piyasada satarak kapatır. Bu satışlar fiyatı biraz daha düşürür ve bir sonraki grubun likidasyonunu tetikleyebilir. Sert düşüşlerden sonra okuduğun "şu kadar pozisyon likit oldu" haberlerinin arkasında bu var.

Benim yaşadığım: Kendi yaptığım Doğan Trader oyununda yayında stopsuz işlem açtım ve oyun bana anında 10 puan ceza kesti. Oyun seni para kazandığın için ödüllendirmiyor, kurala uymadığın için cezalandırıyor.

Yayından (yeni sekmede açılır)

Likidasyondan nasıl korunulur?

Hocan değilim, yol arkadaşınım; o yüzden burada kaldıraçla nasıl kazanılır anlatmayacağım. Derdimiz, nasıl para kaybetmezsin. Liq olan kişi çoğu zaman yönü yanlış seçtiği için değil, fiyatın sıradan dalgalanmasına dayanacak alan bırakmadığı için kaybeder.

Kriptoya yeni başladıysan en sağlam koruma kaldıraç kullanmamak, yani spot işlemde kalmak. Spotta fiyat ne kadar düşerse düşsün borsa coinini senin yerine satmaz; zarar ekranda yazar ama pozisyonun zorla kapanmaz. Kaldıraç kullanacaksan dört şey seni korur:

  • Düşük kaldıraç: kaldıraç büyüdükçe likidasyon fiyatı girişe yaklaşır. Kaba kurala göre 10x'te yaklaşık %10, 5x'te yaklaşık %20 alanın olur; 2x'te bu alan yaklaşık %50'ye çıkar.
  • Stop-loss: zararı planladığın yerde kesen emir. Likidasyon fiyatından belirgin şekilde önce, yani zararın senin kararınla bittiği yerde durmalı; likidasyonun hemen yanına konan stop seni korumaz.
  • İzole marjin: yalnız o pozisyona ayırdığın teminat riske girer. Çapraz marjinde hesaptaki bakiyenin tamamı aynı pozisyonu ayakta tutmak için kullanılabilir; işler ters giderse kaybedeceğin tutar büyür.
  • Pozisyon boyutu: işleme, tamamını kaybetsen bile hayatının etkilenmeyeceği bir tutar ayır. Kiraya, faturaya ayırdığın paradan teminat çıkmaz.
  • Benim kuralım: İşleme girerken stopun yoksa en başta hata yapmışsın demektir. Sonra döner mi diye beklemek yazı turadır. Planın yoksa işleme girme.

Yayından (yeni sekmede açılır)

Liq olmamak için: işlemden önce

İşlem açmadan önce kendine şu soruları sor:

  • Likidasyon fiyatım nerede ve fiyat oraya gelirse ne kadar kaybederim?
  • Bu kaybı göze alabilir miyim, yoksa kiraya, faturaya ayırdığım paradan mı geliyor?
  • Stop-loss'um likidasyondan önce, planladığım zararın bittiği yerde mi?
  • Liq olursam hemen daha yüksek kaldıraçla "geri alma" işlemine girmeyeceğime söz verebiliyor muyum? Kaybı kovalamak, hesabı sıfırlamanın en hızlı yolu.

Sık yapılan hatalar

  • Yüksek kaldıracı kazancı büyüten bir şey sanmak. Kaldıraç pozisyonu büyütür, riski de onunla birlikte.
  • Stop-loss koymamak ya da stop'u likidasyon fiyatına çok yakın koymak. Stop, likidasyondan belirgin şekilde önce devreye girmeli.
  • Çapraz teminatla işlem açıp tüm bakiyeni riske attığını fark etmemek.
  • Zarardaki pozisyona sürekli teminat ekleyip likidasyonu ertelemek. Bu kaybı küçültmez, büyütebilir.
  • Borsanın gösterdiği likidasyon fiyatına bakmadan işlem açmak.
  • Fiyat sonra geri döndü diye "aslında haklıydım" demek. Likit olduktan sonra fiyatın nereye gittiği senin için bir şey değiştirmez.

Gerçek para koymadan dene

Likidasyonu gerçek parayla öğrenmek pahalı bir ders. Doğan Trader, Akademi'nin oyunu: gerçek para yok, işlemleri oyun parasıyla açıyorsun. Kaldıraçlı bir pozisyonun fiyat aleyhine gidince nasıl likit olduğunu orada, kaybedecek bir şeyin olmadan görebilirsin.

Doğan Trader'da oyun parasıyla dene (yeni sekmede açılır)

Risk notu

Bu sayfa eğitim amaçlı; kimseye kaldıraçlı işlem önermiyorum. Kaldıraçlı işlemde o pozisyona ayırdığın teminatın tamamını dakikalar içinde kaybedebilirsin.

Videolu anlatım

Bu terimin videodaki anlatımı · 3:53

Sık sorulan sorular

Likidasyon nedir?

Kaldıraçlı işlemde zarar, pozisyona ayırdığın teminatı neredeyse bitirdiğinde borsanın pozisyonu senin yerine zorla kapatmasıdır. O pozisyona ayırdığın teminat gider.

Liq olmak ne demek?

"Liq olmak" ya da "likit olmak", kaldıraçlı pozisyonunun likidasyon fiyatına gelip zorla kapatılması demektir. "Liq oldum" diyen kişi o işlemdeki teminatını kaybettiğini anlatır.

10x kaldıraçta likidasyon fiyatı nasıl hesaplanır?

Long için yaklaşık olarak giriş × (1 - 1/kaldıraç + bakım marjini oranı). Varsayımlı örnek: izole marjinde 100 dolar teminat, 10x, 1.000 dolarlık long, giriş 50.000 dolar ve bakım marjini %0,5 ise likidasyon fiyatı yaklaşık 45.250 dolar. Bakım marjini borsaya göre değişir; borsanın gösterdiğine bak.

Likidasyondan nasıl korunurum?

En etkili yol kaldıracı düşürmek ya da hiç kullanmamak. Bunun yanında likidasyondan önce devreye girecek bir stop-loss koy, çapraz yerine izole marjin kullan ve pozisyonu kaybetmeyi göze alabileceğin tutara göre ayarla.

Bu terimin geçtiği dersler

İlgili terimler

Bu terimlerin videolu anlatımı ve testi Akademi'de.

Aynı terimler bir derste sırayla anlatılıyor, sonunda beş soruluk kısa bir test var. Ücretsiz.

Dersi Aç