İçeriğe atla

Akademi › Sözlük › Staking

Staking nedir?

Kriptonu bir ağda kilitleyip karşılığında coin olarak ödül almak.

Staking, elindeki kriptoyu bir ağın çalışmasına destek olmak üzere kilitlemek ve karşılığında ödül almaktır. Ödül genelde aynı coin cinsinden verilir.

Mevduat faizine benzetilir ama aynı şey değildir. Faizde anaparan sabit kalır; staking'de kilitlediğin coinin fiyatı düşerse, aldığın ödüle rağmen toplamda kaybedebilirsin.

Bir de kilit süresi vardır: paranı istediğin anda çekemeyebilirsin. Fiyat düşerken çıkamamak, staking'in en çok şaşırtan tarafıdır.

Nasıl çalışır?

Proof of stake denen ağlarda yeni blokları, coin kilitleyen doğrulayıcılar onaylar. Doğrulayıcı dürüst çalışırsa ödül alır, kurallara aykırı davranırsa kilitlediği coinin bir kısmı kesilebilir (slashing). Ethereum 2022'de bu sisteme geçti.

Çoğu kişi doğrulayıcıyı kendisi çalıştırmaz. Coinini bir doğrulayıcıya devreder (delegasyon) ya da borsanın staking ürününü kullanır. Borsada staking kolaydır ama coinler borsanın kontrolündedir; borsa riskini de üstlenmiş olursun.

Ödül oranları sabit değildir. Ağdaki toplam kilitli miktara ve ağın kurallarına göre değişir; ekranda gördüğün oran bir tahmindir.

Her coin stake edilemez. Bitcoin proof of work ile çalıştığı için ağın kendisinde bir staking mekanizması yoktur; staking, proof of stake kullanan ağlara özgüdür. Bir platform Bitcoin için "staking" sunuyorsa bu aslında borç verme ya da başka bir ürün olabilir ve riskleri de farklıdır.

Örnek: ödül var, yine de zarar

Fiyatı 1 dolar olan bir coinden 1.000 adet kilitledin, yıllık ödül oranı %5 olsun. Bir yıl sonra 1.050 adedin olur. Bu sürede coinin fiyatı %20 düşüp 0,80 dolara inerse elindekinin değeri 1.050 × 0,80 = 840 dolardır. Adet arttı ama başlangıçtaki 1.000 dolara göre 160 dolar zarardasın.

Bu yüzden staking'i değerlendirirken ilk soru "oran kaç" değil, "bu coini zaten tutmak istiyor muyum" olmalı.

Borsada mı, kendi cüzdanında mı?

Borsadaki staking ürünleri birkaç tıklamayla başlar, doğrulayıcı seçmekle uğraşmazsın. Karşılığında coinin borsanın kontrolündedir ve borsa ödülün bir kısmını komisyon olarak alabilir. Borsa zor duruma düşerse kilitli coinlerin de bundan etkilenir.

Kendi cüzdanından delegasyon yaptığında coin senin kontrolünde kalır ama doğrulayıcıyı sen seçersin. Doğrulayıcı kurallara aykırı davranırsa ya da sık sık çevrimdışı kalırsa, bazı ağlarda ödülün azalabilir ya da kesinti uygulanabilir.

Bir de likit staking var: coinini kilitlediğinde karşılığında kilitli coini temsil eden başka bir token alırsın ve onu kullanmaya devam edebilirsin. Bu esneklik getirir ama yeni riskler de ekler: akıllı sözleşme hatası ve temsil tokenının asıl coinden farklı fiyatlanma ihtimali.

Sık yapılan hatalar

  • Staking'i banka faizi gibi sabit ve güvenli sanmak.
  • Kilit ve çözülme süresini okumamak. Bazı ağlarda coinini geri almak günler sürebilir.
  • Sadece yüksek orana bakıp coini tanımadan kilitlemek. Çok yüksek oran çoğu zaman yüksek riskin işaretidir.
  • Tanımadığın platformlara "garanti getiri" vaadiyle coin göndermek.
  • Ödülün çoğu zaman yeni basılan coinden, bir kısmının da işlem ücretlerinden geldiğini ve yeni basılan kısmın arzı artırdığını hesaba katmamak.
  • Ödüllerin vergisel durumunu ve borsanın kestiği komisyonu hesaba katmamak.

Videolu anlatım

Bu terimin videodaki anlatımı · 7:44

Sık sorulan sorular

Staking ne demek?

Elindeki kriptoyu bir blockchain ağının işleyişine destek olmak için kilitleyip karşılığında genellikle aynı coin cinsinden ödül almaktır.

Staking nasıl yapılır?

Ya kendi cüzdanından coinini bir doğrulayıcıya devredersin ya da bir borsanın staking ürününü kullanırsın. İkisinde de kilit süresini ve riskleri önceden oku.

Staking ile faiz arasındaki fark ne?

Faizde anaparanın değeri sabit kalır. Staking'de ödülü coin olarak alırsın ve coinin fiyatı düşerse toplamda zarar edebilirsin.

Staking'de coinimi istediğim zaman çekebilir miyim?

Her zaman değil. Birçok ağda ve üründe kilit ya da çözülme süresi vardır; bu sürede coinini satamazsın.

Bu terimin geçtiği dersler

İlgili terimler

Bu terimlerin videolu anlatımı ve testi Akademi'de.

Aynı terimler bir derste sırayla anlatılıyor, sonunda beş soruluk kısa bir test var. Ücretsiz.

Dersi Aç