CEX (merkezi borsa)

Nasıl çalışır?

Merkezi borsada alıcılar ve satıcılar aynı emir defterinde buluşur. Sen "şu fiyattan alırım" dersin, biri "şu fiyattan satarım" der, borsa ikisini eşleştirir. Bu eşleştirme blockchain'de değil, borsanın kendi sisteminde olur.

Parayı borsaya yatırdığın anda coinler borsanın cüzdanlarına geçer. Ekranda gördüğün bakiye, borsanın sana olan borcunun kaydıdır. Çekim yaptığında borsa kendi cüzdanından senin cüzdanına gönderir.

Borsalar kimlik doğrulaması (KYC) ister ve yasal düzenlemelere tabidir. Türkiye'de kripto varlık hizmet sağlayıcıları 2024'ten beri SPK'nın denetimine bağlandı; kullandığın platformun SPK'nın yayımladığı listede olup olmadığına bakabilirsin.

Merkezi borsaların çoğunda spot işlemin yanında kaldıraçlı işlem, staking ve kripto kredi gibi ürünler de bulunur. Aynı uygulamanın içinde durdukları için risk seviyeleri çok farklı ürünler yan yanadır; hangi sekmede işlem yaptığını her zaman kontrol et.

Gerçek hayattan örnek

2022'de dünyanın en büyük borsalarından biri olan FTX çöktü ve kullanıcıların çekimleri durduruldu. Türkiye'de 2021'de Thodex'te benzer bir süreç yaşandı. İki olayda da kullanıcılar paralarını borsada "kendi hesaplarında" görüyordu ama paraya erişemediler.

Bu, her borsanın batacağı anlamına gelmez. Ama borsada tuttuğun paranın güvenliğinin borsanın dürüstlüğüne ve sağlamlığına bağlı olduğunu gösterir. Bu yüzden uzun süre tutacağın tutarı kendi cüzdanına çekmek yaygın bir tercihtir.

Borsa seçerken nelere bakılır?

Hiçbir kontrol listesi bir borsanın sağlam olduğunu garanti etmez, ama riski azaltır.

• Türkiye'de hizmet veriyorsa SPK'nın yayımladığı listede yer alıyor mu?
• Rezerv kanıtı (proof of reserves) yayımlıyor mu? Bu, borsanın kullanıcı bakiyelerini karşılayacak varlığı tuttuğunu göstermeye çalışan bir rapordur. Tek başına her şeyi kanıtlamaz ama hiç olmamasından iyidir.
• Çekimler düzenli ve beklenen sürede gerçekleşiyor mu? Açıklanamayan çekim gecikmesi ciddi bir uyarıdır.
• Uygulama tabanlı iki adımlı doğrulama ve çekim adresi beyaz listesi gibi güvenlik seçenekleri sunuyor mu?
• İşlem ve çekim ücretleri açıkça yazıyor mu?

Sık yapılan hatalar

• Bütün birikimi tek bir borsada tutmak.
• Hesapta iki adımlı doğrulamayı (2FA) açmamak ya da SMS ile yetinmek.
• Borsanın adını reklamdan ya da mesajdaki bağlantıdan aratıp sahte siteye giriş yapmak.
• Çok yüksek faiz, bonus ya da garanti kazanç vaat eden, adını ilk kez duyduğun platformlara para yatırmak.
• Çekim yaparken ağ seçimine dikkat etmemek.

Videolu anlatım

Bu terimin videodaki anlatımı · 2:32

Sık sorulan sorular

CEX ne demek?

CEX, "centralized exchange" yani merkezi borsa demektir. Bir şirketin işlettiği, hesap açıp kimlik doğruladıktan sonra alım satım yaptığın platformdur.

CEX ile DEX arasındaki fark ne?

CEX'te paran borsanın cüzdanlarında durur ve işlemleri borsa eşleştirir. DEX'te hesap yoktur; kendi cüzdanını bağlar, işlemi doğrudan blockchain üzerinde yaparsın.

Kripto borsa terimleri nelerdir?

Borsada en sık karşılaşacağın terimler spot işlem, kaldıraç, likidasyon, stop loss, market cap ve stablecoin'dir. Hepsinin ayrı sayfası bu sözlükte var.

Parayı borsada tutmak güvenli mi?

Güvenlik borsanın sağlamlığına bağlıdır. Günlük işlem için tutacağın kadarını borsada, uzun süre tutacağın tutarı kendi cüzdanında tutmak yaygın bir yaklaşımdır.