Kaldıraç

Nasıl hesaplanır?

Pozisyon büyüklüğü = teminat × kaldıraç. 100 dolar teminat ve 10x kaldıraçla 1.000 dolarlık pozisyon açarsın. Kazanç ve kayıp teminat üzerinden değil, bu 1.000 dolar üzerinden hesaplanır.

Örnek: fiyat %5 yükselirse 1.000 dolarlık pozisyon 50 dolar kazanır; bu teminatına göre %50'dir. Fiyat %5 düşerse 50 dolar kaybedersin; teminatının yarısı gider. Fiyat yaklaşık %10 ters giderse teminatın biter ve likidasyon gelir. Ücretleri bu hesaba katmadık.

Kaba bir kural: likidasyona uzaklığın yaklaşık yüzde (100 ÷ kaldıraç) kadardır. 2x'te yaklaşık %50, 10x'te yaklaşık %10, 100x'te yaklaşık %1. Borsanın sürdürme teminatı yüzünden gerçek mesafe biraz daha kısadır.

Pozisyonunu önceden hesapla: pozisyon büyüklüğü hesaplayıcı

Gerçek hayattan örnek

Kaldıraçlı işlemlerin çoğu "vadeli" ya da "perpetual" (süresiz vadeli) sözleşmelerle yapılır. Bu sözleşmelerde pozisyon açık kaldığı sürece belli aralıklarla fonlama ücreti ödenir ya da alınır. Günler boyunca açık kalan bir pozisyonda bu ücret, fiyat hiç kıpırdamasa bile teminatı eritebilir.

Bir de duygusal taraf var: kaldıraçla birkaç kez kazanan kişi bir sonraki işlemde kaldıracı artırmaya meyillidir. Kaldıraç arttıkça hata payı küçülür ve tek bir sert hareket önceki kazançları da götürebilir.

Kaldıraçlı işlemde short, yani düşüşe yönelik pozisyon da açabilirsin. Mantık aynıdır ama yön terstir: fiyat yükseldikçe zarar edersin. Fiyatın yükselmesinin teorik bir üst sınırı olmadığı için short pozisyonda stop kullanmak en az long kadar önemlidir.

İzole ve çapraz teminat

Kaldıraçlı işlem açarken borsa teminat tipini sorar. İzole teminatta her pozisyonun teminatı ayrıdır: pozisyon likit olursa yalnızca ona ayırdığın teminat gider. Çapraz teminatta hesabındaki kullanılabilir bakiye bütün pozisyonlar için ortak teminattır: zarar eden pozisyon, likidasyonu geciktirmek için hesabındaki diğer parayı da kullanır.

Çapraz teminat likidasyonu uzaklaştırır, ama bedeli kötü giden tek bir işlemin bütün hesabı götürebilmesidir. Yeni başlıyorsan izole teminat, neyi riske attığını görmeyi kolaylaştırır. Varsayılan ayar borsaya göre değişir; işlem açmadan önce hangisinde olduğunu kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Kaldıracı kazanç aracı sanmak. Kaldıraç kazancı değil, pozisyonu büyütür; riski de onunla birlikte.
• Stop-loss koymadan kaldıraçlı işlem açmak.
• Likidasyon fiyatına bakmadan işlem açmak.
• Çapraz teminat kullanıp tüm bakiyeyi tek işlemin riskine sokmak.
• Kayıptan sonra kaybı hızlıca geri almak için kaldıracı artırmak.
• Fonlama ücretini hesaba katmadan pozisyonu günlerce açık tutmak.

Videolu anlatım

Bu terimin videodaki anlatımı · 3:30

Sık sorulan sorular

Kaldıraç ne demek?

Borsadan borç alarak teminatından daha büyük bir pozisyon açmak demektir. 10x kaldıraçta 100 dolarla 1.000 dolarlık işlem açarsın.

10x kaldıraç ne demek?

Pozisyonun teminatının 10 katı büyüklükte olması demektir. Fiyattaki %1'lik hareket teminatında yaklaşık %10'luk kazanç ya da kayıp yaratır.

Kaldıraçlı işlemde teminatımdan fazla kaybeder miyim?

İzole teminatta kaybın genellikle o pozisyona ayırdığın teminatla sınırlıdır. Çapraz teminatta hesaptaki diğer bakiyen de riske girer. Ayrıntı borsaya göre değişir; kullandığın borsanın kurallarına bak.

Kaldıraç yeni başlayanlar için uygun mu?

Genel olarak hayır. Kaldıraç küçük hataları büyütür. Önce spot işlemi ve risk yönetimini öğrenmek daha sağlıklı bir sıradır.